“Sập nhà ra thầu rẻ” đang là câu cửa miệng. Công tâm mà nói, những “nhà thầu rẻ” này thật ra cũng xây cất được không ít nhà trệt lẫn đúc vài tấm sàn lầu. Những chủ thầu đều xuất thân là các tay thợ cả, cứng nghề...
Đời thợ...
Hiện tại nghề “thợ hồ” không sợ thất nghiệp, miễn sức khỏe bảo đảm. Giá ngày công thợ chính, tùy vào tay nghề, có thể lên đến 200.000 đồng. Để sớm hoàn thành công trình, nhiều chủ thầu tư nhân còn đưa ra cách tính trên mét vuông xây dựng mà trả tiền công thợ; nghĩa là trong ngày nếu xây càng nhiều mét vuông, người thợ đó càng có nhiều tiền...
Làm thợ hồ không đòi hỏi bằng cấp chuyên môn, không cần biết ngoại ngữ và chỉ cần sức lực, xem ra để nhanh có tiền trang trải nhất là đầu quân vào làm ở những công trình đang xây dựng hiện rộ lên như nấm sau cơn mưa. Phụ hồ thì chỉ cần siêng năng, nhưng cần nhất là phải có sức khỏe mới làm được. Lương so ra cũng khá, mà cũng không cần phải đợi cuối tháng mới có. Cuối tuần là lãnh rồi!. Chính những hấp lực ban đầu ấy mà đa số những người nhập cư từ các tỉnh miền Trung, miền Bắc đổ vào miền Nam và nhất là với những người chưa có nghề nghiệp ổn định thì đây sẽ là giải pháp tốt nhất để kiếm cơm qua ngày.
Hiện nay ở miền Đông Nam bộ như Bình Dương, Đồng Nai, TP.HCM có rất nhiều những công ty xây dựng đang thi công nhiều công trình nằm rải rác khắp nơi. Gõ cửa xin vào làm tại mấy công ty xây dựng quốc doanh, đời thợ tuy đồng lương ít hơn, song được cái là có việc đều đặn, cường độ không mấy căng thẳng và thường được cấp đầy đủ mọi chế độ bảo hiểm. Trong những công trình của “thợ quốc doanh”, không có chuyện thợ coffa cầm bay hoặc thợ hồ đi bẻ sắt. Thợ nào theo đội nấy, tách biệt không như những thợ làm cho những ông thầu tư nhân. Công việc thì cũng có phần nhẹ nhàng, chậm rãi không hối hả, “bốc hốt” như ở mấy ông thầu tư nhân. “Mấy lúc cần cẩu trục trặc, tụi tui chỉ cần vác hai bao xi măng lên lầu 5 là đã có một ngày công được chấm rồi!”, nhiều “thợ quốc doanh” khoe như vậy.
Thầu tư nhân thì có ngàn lẻ một loại, từ thầu lớn, thầu bé, thầu nhà, thầu chuồng heo, thầu xây mộ... Đặc biệt thầu xây mộ là loại thầu độc quyền, mỗi ông hùng cứ một nghĩa trang, thợ ngoài không vào làm được. Thầu xây nhà có uy tín là những ông thầu đã qua hai, ba mươi năm kinh nghiệm trong nghề; biết nắm bắt được những kiểu dáng mới, vật liệu mới và làm ăn đường hoàng nên luôn đắt khách. Mỗi ông thi công hai, ba công trình cùng một lúc là chuyện thường thấy. Trong tay các ông này lúc nào cũng có sẵn vài mươi thợ. Lương thợ của những ông này cao ngất: Thợ chính từ 180.000 - 200.000 đồng/người/ngày. Thợ ép - thợ còn yếu, mới lên, chuyên trị hố ga, hầm cầu, bẻ tai dê cột, đà hoặc xây những bức tường nhỏ; loại thợ này thì trong những công ty xây dựng không dùng - 120.000 đồng/người/ngày. Phụ hồ cả nam lẫn nữ từ 80.000 - 100.000 đồng/ngày/người. Làm việc cho những ông chủ này thì thợ yên tâm hơn về vấn đề tiền bạc. Không ít thợ chỉ cần lấy đủ tiền chi phí trong sinh hoạt, thuê nhà; còn bao nhiêu thì gửi lại ông chủ thầu để khi nào về quê lấy luôn.
Bên lề chuyện cầm bay, đời thợ hồ trai trẻ cũng lắm bận cười ra nước mắt. Cách đây hơn 2 tháng, trong đội xây dựng của Dũng, một thanh niên tuổi đôi mươi, đột nhiên xuất hiện một cô gái khá xinh đẹp, đến làm phụ hồ. Dũng cũng như các đồng nghiệp trai trẻ trong đội khác bắt đầu “quan tâm”, chọc ghẹo bâng quơ. Cô gái chẳng những không ngần ngại, ngược lại còn sẵn sàng làm quen và kể cho Dũng nghe tình cảnh bi thảm của mình. Cô bảo, cô tên Nhung, quê ở Bến Tre, mới đây nghe lời người quen lên thành phố làm công nhân may, nhưng vì tay nghề không có nên không xin được việc. Người quen bảo tạm thời đi làm phụ hồ, khi nào có việc ở xí nghiệp may sẽ đi làm... Nhung còn kể rất nhiều chuyện “trắc trở”, khó khăn từ gia đình cho đến bạn bè. Càng nghe, Dũng càng đồng cảm với những gì mà cô gái đang gánh chịu.
Hôm sau là ngày thứ bảy, ngày “huy hoàng” nhất trong nghề thợ hồ vì được nhận lương. Hết giờ làm việc, Nhung chủ động hỏi Dũng ở khu vực này có quán cà phê nào đẹp và yên tĩnh không, vì cô rất thích những nơi như vậy để thư giãn sau ngày làm việc nặng nhọc... Hai hôm sau, mọi người trong phòng trọ không ngạc nhiên lắm khi Dũng trở về với dáng điệu thất thểu, trong túi chẳng còn một xu, cô gái tên Nhung kia cũng biến mất... Cuộc sống của công nhân xây dựng thiếu thốn, bấp bênh đủ thứ. Nhất là cuộc sống tinh thần, cả ngày vật lộn với vôi vữa, đêm đến không nhậu, không cà phê thì chỉ có... đánh bài. Nên khi gái mại dâm “cải trang” vào tới tận công trường thì bị lừa đâu có khó?
Đời thầu...
Ngày đẹp trời nào đó tự dưng “đời thợ” bỗng thành... “đời thầu”. Những ông “thầu khoán” phút chốc này đa phần chỉ lãnh được những căn nhà cấp 4 hoặc sửa chữa như nâng mái, đôn nền, hoặc ngăn phòng, sơn phết... Họ đa số đều là thợ cứng nghề, lâu lâu lãnh được hợp đồng xây dựng thì được gọi là thầu. Công trình xong, “thầu thất nghiệp”, lại tiếp tục xách bay đi làm thợ ăn công nhật.
Với tiến độ đô thị hóa khá chóng mặt lâu nay, những ông thầu “không bằng cấp” nếu chịu khó... tiếp thị, vẫn có thể kiếm bạc chục triệu cất vào tủ để dành mỗi tháng như chơi. Mấy nơi bắt đầu chuyển đất ruộng thành đất thổ cư, nhu cầu về thợ thầy ở đây theo tiêu chuẩn miễn biết cầm bay, xây tô chút đỉnh là có thể làm được cả thầy lẫn thợ. Vì thế mới sinh ra lắm ông thầu đầy máu liều. Chẳng liều sao được khi có những ông thầu ít vốn, không có lấy một tấm ván coffa, hoặc một miếng bổ (là những miếng ván vụn). Nếu cần gì thì mướn, làm xong thì trả. Do vậy chuyện chất lượng tùy thuộc vào... kinh nghiệm và lương tâm của chủ thầu.
Ở những ông thầu “lên đời” luôn bỏ giá thấp hơn những ông thầu có “bảng hiệu” từ 10 - 20%. Thợ của những ông thầu này cũng thuộc loại thường thường bậc trung thôi. Mang tiếng là thầu khoán nhưng khi được hỏi xi măng mác 200 hoặc mác 300 là sao thì 10 ông là hết 8 ông lắc đầu. “Mình chỉ lường thôi, như xây thì theo tỷ lệ là 1/4 (một thùng xi măng 4 thùng cát), tô thì 1/5. Đúc bê tông thì 2 cát, 3 đá (đá 1x2), 1 xi măng. Còn về kết cấu sắt thép đúc bê tông thì người ta làm sao tui làm vậy!”, một chủ thầu thiệt bụng nói. Nghe qua mà ớn lạnh. Không biết có phải vì thế mà lâu lâu hay xảy ra những trường hợp đổ tường, sập ô-văng, hoặc bay nóc nhà hay không nữa. Thế nhưng chuyện “tổ trác” ấy đối với giới chủ thầu còn đến từ những tay thợ hồ bặm trợn.Nghề làm hồ dễ học, dễ xin việc - từ anh sinh viên mới ra trường hay còn đang đi học cho đến những người sa cơ lỡ vận - nên ngoài người làm vì kế mưu sinh, còn có những anh thợ tay làm nhưng mắt thì để ý đến đồ đạc của chủ nhà. Thậm chí còn có anh mang cả lệnh truy nã vào “núp mưa” dưới cái mác phụ hồ, đố ai mà lần ra được. Bởi thế có những anh thợ khi không vừa lòng ông thầu chuyện gì là tìm cách “chơi thầu” cho bỏ ghét; như đợi nhà gần xong là ra tay phá như đổ hồ dầu (xi măng không pha cát) vào đường ống hơi bồn nước. Mà ống hơi thì thông thẳng xuống đường cấp nước xài và vào bồn vệ sinh. Ống thì âm tường cho thẩm mỹ. Lúc đó thầu chỉ còn biết vừa khóc vừa đập ra làm lại.
Ác hơn nữa là đợi khi thợ điện đã đấu xong hoàn chỉnh rồi mới phá. Thầu không biết, đóng cầu dao lên, thế là “bụp” có khói bốc lên cao... Song công tâm mà nói, những ông thầu tay ngang thường tốt với thợ hơn là mấy nhà thầu có bảng hiệu (nghĩa là đăng ký doanh nghiệp rất.. hoành tráng !). Cũng dễ hiểu, ranh giới ở đây giữa thầu - thợ gần như chỉ phân biệt lúc... phát lương chiều thứ bảy. Và đến nay chuyện nhà thầu ôm tiền lương thợ trốn mất chỉ xảy ra ở các doanh nghiệp thầu có bảng hiệu, chứ ở thầu trong bài viết này, họ rất đàng hoàng chuyện công thợ...
Nguyễn Hồng Phúc
